Rośliny lecznicze - sporysz
Używany w lecznictwie surowiec pod nazwą sporysz jest stadium przetrwalnikowym pasożytniczego grzyba buławinki czerwonej - Clayiceps purpurea (Fr.) Tul., należącego do rodziny Hypocreaceae, typu Fungi. Buławinka czerwona jest grzybem odznaczającym się dużą he-terogenicznością. Występowanie jej stwierdzono na ponad 300 gatunkach roślin z rodzin Poaceae, Cyperaceae i Juncaceae. Tworzy liczne gatunki i rasy, charakteryzujące się przetrwalnikami o różnym kształcie i wielkości, jak również o różnym składzie chemicznym. Sporysz występuje na różnych kontynentach. W Europie pasożytuje przede wszystkim na życie, pszenicy, jęczmieniu i owsie oraz na różnych gatunkach turzyc i traw, w Ameryce - na kukurydzy, w Indiach i Chinach --na ryżu, w Afryce - na prosie afrykańskim (Penisetum spicarum). Możliwość syntezy alkaloidów posiada nie tylko gatunek Claviceps purpurea, ale również około 20 innych gatunków tego rodzaju. Z punktu widzenia przydatności do celów leczniczych, największe znaczenie ma sporysz występujący na życie, które stwarza szczególnie dogodne warunki dla rozwoju grzyba. W lecznictwie sporysz używany był od dawna. Najstarsze wzmianki pochodzą ze starożytnych Chin i Egiptu, gdzie stosowano go przy ciężkich porodach. Niedawno wykazano, że używali go Aztekowie jako środka odurzającego. W Europie wymienia go Hipokrates pod nazwą Triticum comutum, a następnie Diskorydes i Gallen oraz inni ziołopi-sarze, jako roślinę stosowaną szeroko w medycynie ludowej, głównie przy porodach. W Europie opisywane są przypadki zatruć, obejmujących nieraz całe wsie i rejony, wskutek wystąpienia grzyba na uprawach żyta. Obecnie ustawodawstwo większości krajów określa dopuszczalną domieszkę sporyszu w mące, m.in. w Polsce wynosi ona 0,05-0,1%. W 1808 r. ukazuje się pierwsza praca lekarza amerykańskiego Stearnsa, dotycząca stosowania sporyszu w medycynie oficjalnej, zaś w 1820 r. zostaje wprowadzony do lekospisu USA, a w kilkanaście lat później do leko-spisów krajów europejskich. Intensywne badania nad budową i składem alkaloidów sporyszu przypadają na łata 1920-40 i trwają do dnia dzisiejszego. Badania te napotykają duże trudności ze względu na: małe ilości związków (0,001 - 0,2%), ich nietrwałość i zmienność składu w zależności od pochodzenia, żywiciela, przebiegu pogody i in. Od przeszło 40 lat sporysz dla celów leczniczych uzyskuje się wyłącznie na drodze sztucznej infekcji żyta przez specjalnie w tym celu hodowane rasy grzyba o określonym składzie alkaloidów.