Rośliny lecznicze - tymianek

Rodzaj Thymus jest wyjątkowo bogaty w gatunki, a duża ich różnorodność i plastyczność sprawiają, że zasięg geograficzny rośliny jest bardzo szeroki - od północnych wybrzeży Afryki po północną Norwegię. Poszczególne gatunki różnią się cechami morfologicznymi i typem przemiany materii, co znajduje odbicie w różnorodności składu chemicznego, zwłaszcza zawartości i jakości olejku. Przyjmując za podstawę skład olejku, Guenther (1952) dzieli gatunki tymianku na następujące typy: tymolowy - o zawartości fenoli 40-60%, w tym głównie tymol; karwakrolowy - o zawartości fenoli 60 - 75%, w tym głównie karwakrol; cytralowy - o przewadze składników terpenowych, głównie cytralu. Do najbardziej znanych i opracowanych gatunków należą Thymus vulgaris -- tymianek oraz Th. serpyllum - macierzanka, poza tym Th. Marschallianus, Th. pulegioides, Th. zygis, Th. capitatus, Th. hiemalis, Th. hirtus, Th. praecox. Wyodrębnienie poszczególnych jednostek taksonomicznych jest często trudne, gdyż poszczególne gatunki krzyżują się łatwo, dając płodne mieszańce. Lakawiczius i Jaskonis (1968) znaleźli w warunkach naturalnych na Wileńszczyźnie około 20 krzyżówek spontanicznych Th. pulegioides X Th. serpyllum, a Chładek (1964) doniósł o udanych krzyżówkach między Th. vulgaris i Th. serpyllum oraz Th. vulgaris X Th. Marschallianus. W obrębie poszczególnych gatunków, zwłaszcza Th. yulgaris i Th. serpyllum występują rasy chemiczne, wyróżniające się składem olejku zazwyczaj przy braku różnic morfologicznych. Szczególnie charakterystyczne są dwa typy ras chemicznych: z przewagą fenoli lub terpenów. I tak np. Th. serpyllum pochodzący z Indii i Włoch zawiera około 50% fenoli, zaś cymol, pinen, linalol, borneol stanowią jedynie składniki towarzyszące, natomiast Schantz i Ivars (1964) na terenie Finlandii stwierdzili w olejku macierzanki przewagę terpenów, z tym że rośliny z północnej części kraju zawierały głównie linalol i octan linalolu.